SPISZ. Obchody jubileuszu przybycia Zakonu Bożogrobców na Zamagurze Spiskie i założenia Łapsz Niżnych świętowano uroczyście. – Z całą pewnością Bożogrobcy zjawili się tutaj na zaproszenie Kokosza daleko przed jego śmiercią. Myślę, że koło roku 1320, ponieważ wtedy na ogół znamy jego równoległe akty donacyjne, darowizny na rzecz kościołów, ale to nie jest dokładna data – wyjaśniał prof. Trajdos.
Uroczystości rozpoczęto mszą św. odprawioną pod przewodnictwem o. Józefa Matrasa – prowincjała Zakonu Pijarów. Julian Kowalczyk – w imieniu organizatorów przedstawił pierwszą w dziejach Łapsz Niżnych monografię, wydaną z okazji tej rocznicy. – W monografii przedstawiliśmy różne aspekty życia i działalności mieszkańców. Wprawdzie kilka rozdziałów dotyczy odległej historii, ale główną uwagę skupiliśmy na XX w. – powiedział i zaprezentował wszystkich autorów oraz tematykę, którą omawiali. Parafia Rzym
sko-Katolicka pw. św. Kwiryna w Łapszach Niżnych okazała się wydawcą tego dzieła.
Prof. dr hab. Tadeusz M. Trajdos odnosząc się do obchodzonej rocznicy powiedział: – Nie istnieje ścisła data, ani założenia wsi, czyli tzw. akt lokacyjny na prawie niemieckim, ani data erygowania parafii. Nie ma takich dat. Dlatego te 700 lat tj. data symboliczna, ale nie została wybrana lekkomyślnie. Wiele przesłanek źródłowych wskazuje na to, że oba wydarzenia: założenie wsi, a następnie budowa kościoła erygowanej parafii nastąpiły blisko tej daty.
W swoim wystąpieniu zwrócił uwagę na to, że Bożogrobcy zostali sprowadzeni przez właściciela ziemskiego, szlachcica węgierskiego Kokosza Berzeviczego i otrzymali nie tylko wieś, ofiarował im już wzniesiony kościół.
– Z całą pewnością Bożogrobcy zjawili się tutaj na zaproszenie Kokosza daleko przed jego śmiercią. Myślę, że koło roku 1320, ponieważ wtedy na ogół znamy jego równoległe akty donacyjne, darowizny na rzecz kościołów, ale to nie jest dokładna data. Mamy rozpiętość następujących lat 1308-1328 jeśli chodzi o wieś, a sam zakon? Dlaczego ta data? – wyjaśniał prof. Trajdos. – Z ważnego powodu, 1313 w wyniku pewnej transakcji wymiennej majątkowej. Kokosz Berzeviczy sprowadził Bożogrobców Miechowitów do swojej najważniejszej posiadłości rodowej. W Lendaku na środkowym Spiszu zasiedlonym przez górali podhalańskich, właśnie tam powstała pierwsza prepozytura czyli probostwo, mały klasztor Bożogrobców. Stąd ta data, na pewno Łapsze Niżne zostały ofiarowane przez Kokosza po 1313 r.
Następnie uściślił swoją wypowiedź. Kościół został zbudowany pomiędzy 1308-1313, a Bożogrobcy pojawili się tu po 1313, ale na pewno przed 1328, czyli przed śmiercią Kokosza, stąd ta symboliczna data, która została – jego zdaniem – dobrze wybrana, bo jest związana z pojawieniem się Zakonu Kanoników Regularnych Stróżów Grobu Bożego w Jerozolimie, zwanych w Polsce Miechowitami.
Z kolei równie precyzyjnie wyjaśnił występującą różnicę pomiędzy Łapszami Niżnymi, a Wyżnymi. – Łapsze Niżne, jak wiemy powstały w I ćw. XIV w., parafia po 1313 r., a Łapsze Wyżne znamy z pierwszych świadectw źródłowych dopiero przed połową XV w. Różnica przeszło stulecia. Łapsze Wyżne nigdy nie należały do parafii Miechowitów św. Kwiryna. Nie miały własnej parafii aż do okresu rekatolizacji w połowie XVII w. Jako wieś podlegały Niedzicy, były filią parafii – mówił.
Łapsze Wyżne, podobnie Niedzica należały do właścicieli zamku niedzickiego. Dlatego kiedy w połowie wieku XVII w Łapszach Wyżnych powstała samodzielna parafia katolicka, to przybyli do niej księża diecezjalni. Losy obu wsi Łapsz Niżnych i Wyżnych są całkowicie rozbieżne. Na Zamagurzu Spiskim w tym czasie była jeszcze druga wieś zarządzana przez Miechowitów – Hanuszowce.
Wyjaśnił na czym polegała ta wyjątkowość: – Nigdy Miechowici, póki cesarz Józef II nie zlikwidował zakonu na Węgrzech w końcu XVIII w., nie dali sobie wydrzeć tych parafii. Luteranie koło drugiej połowy XVI w., dzięki wsparciu właścicieli ziemskich, posiadali wszystkie parafie w okolicy. Natomiast Łapsze Niżne pozostały zawsze w posiadaniu Bożogrobców Miechowitów, czyli występowała tu ciągłość pracy duszpasterskiej, katolickiej, była tutaj udokumentowana od XIV do końca XVIII w. i dalej tylko, że od 1782 już w posiadaniu księży diecezjalnych.
Z gości, krótkie wystąpienia mieli jeszcze prof. dr hab. inż. Andrzej Skorupa i prof. dr hab. Sławomir Ciołek-Czarnecki, Radca Zwierzchnictwa w Polsce Zakonu Rycerskiego Grobu Bożego w Jerozolimie OESSH. Pierwszy dzień zakończył się bardzo udanym i żywo oklaskiwanym występem młodzieży szkolnej z widowiskiem teatralnym na temat przybycia Bożogrobców do Łapsz Niżnych.
Drugi dzień uroczystości rozpoczęto od mszy św. celebrowanej przez ks. kardynała Stanisława Dziwisza, w koncelebrze prowincjałów zakonu ojców franciszkanów i pijarów, duchowieństwa, przedstawicieli zakonu bożogrobców, z udziałem pocztów sztandarowych miejscowej Ochotniczej Straży Pożarnej, szkoły, Związku Polskiego Spisza, Związku Podhalan, grała orkiestra dęta, śpiewał chór.
Po mszy św. odbyła się prezentacja średniowiecznych strojów, grała kapela. Na murze kościoła odsłonięto pamiątkową tablicę: Nie przestawajcie nigdy wołać w języku, który był językiem waszych przodków. Nie przestawajcie nigdy wołać do Boga. Jan Paweł II. W 700-ną rocznicę powstania parafii Łapsze Niżne – wdzięczni Bogu i ludziom mieszkańcy A.D. 2013.
Następnie poświęcono i otwarto nową izbę regionalną i muzeum parafialne w odnowionym sypańcu. Wokół placu kościelnego stały stoiska z produktami regionalnymi przygotowane przez Łapszańskie Koło Tradycji.
Zdjęcia Ryszard M. Remiszewski
