BUKOWINA TATRZAŃSKA. Trudno w to uwierzyć, że Amatorski Zespół Teatralny im. Józefa Pitoraka obchodzi w tym roku jubileusz 90-lecia swojej działalności. Bogata historia teatru wiąże się z postacią Franciszka Ćwiżewicza i budynkiem „Domu Ludowego”, będącego siedzibą Teatru od ponad 80 lat.
Przejeżdżając przez Bukowinę Tatrzańską trudno nie zauważyć Domu Ludowego, który od przeszło 80 lat jest siedzibą Amatorskiego Zespołu Teatralnego. Utworzenie grupy teatralnej ściśle wiąże się z powstaniem jednego z największych obiektów drewnianych w Polsce! Mało kto zagłębia się w historię Domu Ludowego, który jest dowodem na to, iż dla górali naprawdę chcieć znaczy móc.
Obiekt ten powstał dzięki pracy rąk mieszkańców Bukowiny Tatrzańskiej, ogromnemu zaangażowaniu, jak również wkładom finansowym nie tylko bukowian, ale wielu górali. Cała wieś udowodniła, co oznacza góralski upór w dążeniu do celu: wybudowali Bukowiańskie Centrum Kultury, które od lat służy kolejnym pokoleniom. Nie sposób sobie nawet wyobrazić, na jakim poziomie byłaby teraz kultura góralska, gdyby nie przodkowie, którzy zadbali o kultywowanie tradycji właśnie w Domu Ludowym w Bukowinie Tatrzańskiej, ponieważ już w latach dwudziestych zauważyli pierwsze zaniki jej elementów.
Pomysłodawcą budowy takiego obiektu w Bukowinie Tatrzańskiej był nauczyciel i kierownik miejscowej szkoły Franciszek Ćwiżewicz – ten sam, który wraz z żoną Michaliną założył Teatr w Bukowinie w 1923 roku. W tym samym roku powstał Komitet Budowy Domu Ludowego pod kierownictwem Franciszka Ćwiżewicza i Juliana Karłowicza, by gromadzić niezbędne fundusze potrzebne na realizację założonych celów. Budynek został zaprojektowany przez inż. arch. Józefa Ćwiżewicza… brata Franciszka Ćwiżewicza.
Fragment odzewu ku podjęciu działań na rzecz budowy Domu Ludowego, napisanej w Bukowinie dnia 1 kwietnia 1924 roku:
(…)Rodacy!!! Wzywamy Was gorąco do czynu, do współdziałania z nami. Apelujemy do wszystkich, bo gdy u innych narodów wielkie potrzeby organizacji kulturalnych pokrywa często jeden człowiek – my Polacy składaliśmy, składamy i składać będziemy wszyscy. W tem chluba, w tem siła nasza. Wielka jest ofiarność społeczeństwa, ale też dlatego żyjemy, trzymamy się i promieniujemy na sąsiednie ziemie. Dom Ludowy na granicy Polski – to najpotężniejsza, obok Kościoła i szkoły – twierdza. Twórzmy ją i ochraniajmy!
Wraz z apelem widniała lista ofiarodawców, z której można było wyczytać, kto i ile przekazał na ten szczytny cel. Ponadto, Michalina Stożkówna , członkini Zarządu Komitet Budowy Domu Ludowego (późniejsza żona Franciszka Ćwiżewicza) założyła Teatr i Chór Włościański, który swoje przychody przekazywał na rzecz budowy. Sam Franciszek Ćwiżewicz również dołożył wszelkich starań, aby zdobyć pieniądze. Jako prezes Spółdzielni zakupił aparat filmowy na korbę i tym sposobem w Bukowinie zaczęło działać nieme kino. Zarobione pieniądze przeznaczano na spłaty kredytów bankowych.
W budowę Dom Ludowego włączyli się także mieszkańcy pobliskich wsi, o czym świadczą zapiski z księgi składkowej. Dla przykładu, z Białki datki pieniężne złożyło 193 gazdów, a niektórzy przekazywali to, co mieli m.in. owies.
W latach 1928 – 1932 nie tyle zbudowano Dom Ludowy, co zbudowali go prawie wszyscy mieszkańcy wsi, którzy zwozili materiały na budowę: drewno, deski i kamienie. Wśród zaangażowanych mieszkańców znaleźli się nawet tacy gazdowie jak Józef Chowaniec-Suchowian, który całą swoją ojcowiznę oddał pod zastaw hipoteczny w Banku Rolnym na pozyskanie pożyczki przeznaczonej na budowę. Rolę majstra budowlanego objął cieśla z Bukowiny Jędrzej Body.
Amatorski Zespół Teatralny początkowo wystawiał niewielkie sztuki adaptowane do gwary góralskiej. Już w tamtych czasach obawiano się zaniku góralskich tradycji, więc aktorzy starali się występować w strojach regionalnych, by zapobiegać stopniowemu ich zanikowi. Każde przedstawienie kończyło się śpiewem i tańcami góralskimi.
Początkiem lat trzydziestych stałą siedzibą Teatru został nowo wybudowany Dom Ludowy. Wraz ze wzrostem zainteresowania wystawianymi sztukami, aktorzy mieli okazję wyjeżdżać ze swoimi przedstawieniami m.in. na Śląsk. II wojna światowa przerwała na kilka lat działalność Teatru, ale już pod koniec 1945 roku w Domu Ludowym w Bukowinie zaprezentowano sztukę pt. „Narzeczona z Podhala”.
Trochę faktów, nagrody, wyróżnienia i osiągnięcia:
8 stycznia 1961 roku w Ośrodku Telewizyjnym w Łodzi sztuka pt. „Zatraceniec” Józefa Pitoraka została sfilmowana i zaprezentowana w Teatrze Telewizji przez Adama Hanuszkiewicza. W roku 1963 „Zatraceniec” został nagrodzony przez Zarząd Główny Społecznego Komitetu Przeciwalkoholowego w Warszawie za wybitne treści profilaktyczno-edukacyjne, a 17 lutego 1969 roku sztuka ta została wystawiona w Teatrze Starym w Krakowie.
W roku 1971 po śmierci wieloletniego kierownika „Domu Ludowego” Józefa Pitoraka, Teatr przyjął nazwę „Amatorski Zespół Teatralny im. Józefa Pitoraka w Bukowinie Tatrzańskiej”.
W roku 1973 Minister Kultury i Sztuki przyznał Zespołowi Teatralnemu nagrodę III stopnia za twórczość artystyczną i upowszechnianie kultury i folkloru swojego regionu.
Lata 90. to współpraca aktorów z Janem Guttem–Mostowym, który dokonał adaptacji do realiów i gwary podhalańskiej sztuk Aleksandra Fredry („Gwałtu, rety co się dzieje!”, „Zemsta”, „Damy i Huzary”) oraz utworów Moliera („Lekarz mimo woli”, „Skąpiec”).
W roku 2004 aktorzy Amatorskiego Zespołu Teatralnego zostali uhonorowani przez Zarząd Główny Towarzystwa Kultury Teatralnej w Warszawie specjalnymi dyplomami za wieloletnią działalność służącą rozwojowi kultury polskiej wsi.
W 2009 r. Zarząd Główny Towarzystwa Kultury Teatralnej przyznał Bukowiańskiemu Centrum Kultury „Dom Ludowy” w Bukowiny Tatrzańskiej, Medal 100-lecia Towarzystwa Kultury Teatralnej w uznaniu wybitnych zasług dla kultury teatralnej.
1 października 2010 Amatorski Zespół Teatralny im. Józefa Pitoraka w Bukowinie Tatrzańskiej odebrał nagrodę honorową im. Oskara Kolberga „Za zasługi dla kultury ludowej”. Ceremonia wręczenia nagród miała miejsce w Salach Redutowych Teatru Wielkiego w Warszawie. Podczas krótkiej prezentacji uczestników, aktorzy z bukowiańskiego teatru odegrali fragment „Skąpca” Molliera wg przekładu Jana Gutta Mostowego na podhalańską gwarę.
Przy Domu Ludowym działają zespoły regionalne „Orlęta” – Przedszkolny Zespół Góralski im. Anny Koszarek i „Mali Wierchowianie”. Prowadzone są tu zajęcia z dziećmi i młodzieżą, na których młodzi bukowianie uczą się góralskiego muzykowania i tradycyjnej sztuki podhalańskiej.
W Domu Ludowym działa ponadto Szkoła Ginących Zawodów Folkloru i Sztuki Ludowej, w której poznaje się tajniki tradycyjnych rzemiosł m.in: malarstwa na szkle, snycerki, ceramiki i haftu. Od wielu lat Dom Ludowy w Bukowinie Tatrzańskiej jest organizatorem dwóch dużych imprez o zasięgu ogólnopolskim „Góralskiego Karnawału” – zimą i „Sabałowych Bajań” – latem.
Nie sposób wymienić wszystkich wyróżnień i odznaczeń Amatorskiego Zespołu Teatralnego im. Józefa Pitoraka. Wystarczy wejść do jego siedziby, do Domu Ludowego, by przekonać się iż to dom kultury podhalańskiej. Wnuki i prawnuki członków Teatru i Chóru Włościańskiego są dziś członkami Amatorskiego Zespołu Teatralnego im. Józefa Pitoraka. Obchody jubileuszu powstania Teatru już w najbliższy weekend, o czym pisaliśmy w dziale WKRÓTCE: 5 października – Sztuka teatralna „Lykorz mimo włosnyj woli” i „Portki”
Dom Ludowy to już symbol. Czy dziś udałoby się zjednoczyć wszystkich górali z okolicznych miejscowości, by stworzyć Bukowiańskie Centrum Kultury?
Informacje i zdjęcia z archiwum „Domu Ludowego”
