Pod patronatem medialnym Podhale Region. ZAKOPANE. Dopiero 
co rozpoczął się 49. Międzynarodowy Festiwal Folkloru Ziem Górskich, a już jutro czeka nas koncert finałowy. To podczas niego zostaną wręczone nagrody, poznamy zwycięzców, a wszystkie zespoły zaprezentują na scenie swój program. W tym roku MFFZG jest pod patronatem honorowym Małżonki Prezydenta RP Agaty Kornhauser-Dudy.
Pod Giewontem spotkały się góralskie zespoły z całego świata. Prezentowały piękne stroje, zwyczaje, muzykę i taniec. Choć z powodu niesprzyjającej pogody wiele punktów programu, jak choćby poranne prezentacje w plenerze, które w tym roku miały być w dolinie Strążyckiej, czy zawsze bardzo gorąca przyjmowany kolorowy korowód na Krupówkach, zostały odwołane, to i tak festiwal można uznać za bardzo udany.
W tym roku zaprezentowało się na nim 14 zespołów zagranicznych: z Francji, Słowacji, Rumunii, Węgier, Ukrainy, Portugalii, Bułgarii, Macedonii, Serbii, Turcji, Kazachstanu, Rosji (Jakucja – Syberia), Tajwanu oraz Ameryki Północnej (polonijny zespół Wanta z Chicago), a także polskie zespoły zakwalifikowane podczas Festiwalu Folkloru Górali Polskich w Żywcu: „Giewont” z Zakopanego, „Magurzanie” z Łodygowic, „Jakubkowianie” z Łososiny Dolnej, „Śwarni Łojce„ z Sadku-Kostrzy. Rolę gospodarza Festiwalu pełnił zespół im. Klimka Bachledy z Zakopanego.
– Siłą zakopiańskiego Festiwalu jest sięganie do korzeni, do dziedzictwa przodków. Wyjątkowa jest także jego konkursowa formuła, która wyróżnia go wśród innych podobnych wydarzeń w Polsce i na świecie. To dzięki niej Festiwal uznawany jest nie tylko za jeden z największych i najstarszych, ale także za najbardziej prestiżowy. Tym samym doskonale promuje on polską kulturę ludową, podhalański folklor i jest wizytówką Zakopanego – podkreśla Agnieszka Nowak-Gąsienica, zastępca burmistrza miasta Zakopane.
W ramach festiwalu były i inne wydarzenia, jak choćby: ogłoszenie wyników Ogólnopolskiego Konkursu Literackiego im. Tadeusza Staicha na wiersz o tematyce górskiej, Mistrzostwa Podhala w Powożeniu, koncert „Muzyka Łuku Karpat”, Wystawa Owczarków Podhalańskich, Kiermasz Sztuki Ludowej i Rzemiosła Artystycznego, Konkurs Kapel, Instrumentalistów i Śpiewaków Ludowych, Dni Narodowe, a także koncert „Mali Górale” oraz ciekawe animacje dla dzieci. To bowiem dziecko, o czym warto wspomnieć było w tym roku motywem przewodnim festiwalu. To jemu była poświęcona międzynarodowa konferencja naukowa pt. „Dziecko w kulturze tradycyjnej” oraz plenerowa wystawa fotografii ukazująca miejsce dziecka w tradycyjnej kulturze na przełomie XX i XXI wieku.
W jury festiwalu, które oceniało zespoły zasiadają w tym roku: jako przewodnicząca dr Bożena Lewandowska (Polska/ Poland), a członkami są: mgr Miklós Braun (Węgry/ Hungary), mgr Jozef Burić (Słowacja/ Slovakia), mgr Elżbieta Chodurska (Polska/ Poland), dr Mircea Cimpeanu (Rumunia/ Romania), dr Evgenia Grancharova (Bułgaria/ Bulgaria), doc. Bülent Kurtişoğlu (Turcja/ Turkey), Didier Bernard (Francja/ France). Sekretarzem/ Secretary jest – Bernadetta Strzałkowska.
Z kolei w jury MIĘDZYNARODOWEGO KONKURSU KAPEL, INSTRUMENTALISTÓW I ṤPIEWAKÓW LUDOWYCH IM. WŁADYSŁAWA TREBUNI- TUTKI są: prof. dr hab. Bernard Garaj (Słowacja/ Slovakia), jako przewodniczący/ Chairman. Członkami są: mgr Maria Baliszewska (Polska / Poland), mgr Halina Maciata – Lassak (Polska/ Poland), prof. nadzw. dr hab. Zbigniew Przerembski, prof. IS PAN (Polska/ Poland), Andrzej Obrochta (Polska/ Poland). Sekretarzem jest -Kamil Nowak.
Warto przypomnieć, że dzieje Międzynarodowego Festiwalu Folkloru Ziem Górskich w Zakopanem sięgają czasów II Rzeczpospolitej, a jego rodowód można łączyć z koncepcją „Związku Ziem” wyrosłą na gruncie podhalańskiego regionalizmu, skonkretyzowaną w latach 20-tych XX w. przez Władysława Orkana. Proponowana przez niego koncepcja zakładała zjednoczenie wszystkich grup zamieszkujących polskie Karpaty, od Huculszczyzny aż po Beskid Śląski i stworzenie dla tak pojętego organizmu wspólnego programu rozwoju.
Podobne cele przyświecały twórcom „Święta Gór”, które po raz pierwszy miało odbyć się w 1934 roku w Zakopanem. Niestety ogromna powódź pokrzyżowała plany. Ale już rok później 4 sierpnia 1935 roku, Podhalanie witali muzyków, tancerzy, śpiewaków, twórców i artystów ludowych przybyłych pod Tatry z całych polskich Karpat, od Czeremoszu aż po Olzę. Przez cały tydzień górale żywieccy, sądeccy, beskidzcy, Huculi, Łemkowie, Bojkowie prezentowali dorobek twórczy swych ziem. Już wtedy święto miało charakter konkursu, a główne nagrody przypadły Hucułom. Dwa lata później impreza przemianowana na „Tydzień Gór” odbyła się w Wiśle.
Po II wojnie idea góralskiego święta odżyła ponownie w zmienionej nieco formie pod nazwą „Jesieni Tatrzańskiej”, imprezie mającej przedłużyć letni sezon turystyczny pod Giewontem. Na początku prezentacje zespołów były tylko jednym z wielu punktów programu. We wrześniu 1965 r. na scenie kina „Giewont” wystąpiły cztery miejscowe zespoły. Zachwyciły widzów, dając wyraźny sygnał organizatorom, że folklor widowiskowy może być największą atrakcją zakopiańskiego święta. Tak też się stało. W 1968 r. oprócz polskich zespołów zaproszono grupy z zagranicy – odbył się pierwszy międzynarodowy festiwal.
Początkowo wszystkie zespoły rywalizowały w jednej kategorii, a do zdobycia była tylko jedna główna nagroda „Złota Ciupaga”. Niemniej już po pierwszym konkursie, jurorzy dostrzegając ogromne różnice pomiędzy zespołami zgłosili potrzebę przeformułowania jego zasad. Nowy regulamin opracowany pod kierunkiem znanego etnografa Romana Reinfussa, wyodrębniał trzy kategorie zespołów prezentujących folklor w formie autentycznej – kat. I, artystycznie opracowanej – kat. II, oraz w formie stylizowanej – kat. III. W 1975 r. wprowadzono czwartą kategorię zespołów prezentujących folklor rekonstruowany, czyli odtworzony na podstawie literatury i zapisów archiwalnych.
Modyfikacja regulaminu, uwzględniająca różne formy prezentacji folkloru, zdaniem Danuty Rejdych, pełniącej przez kilkanaście lat funkcje dyrektora festiwalu, przyczyniła się do podniesienia rangi zespołów wiejskich, a także do popularyzacji „folkloru w formie jak najbardziej autentycznej połączonej z obrzędem czy zwyczajem, a nie montowanych sztucznie składanek taneczno-muzycznych”.
Słowa te jednocześnie oddawały charakter pracy i wizję folkloru propagowaną przez badaczy kultury ludowej z ośrodka krakowskiego, którzy przez blisko 30 lat zasiadali w festiwalowym Jury. Dla wspomnianej grupy Jurorów zespoły wiejskie przedstawiały największą wartość, gdyż prezentowały tradycyjny, nieprzetworzony folklor, który należało chronić, a nawet reaktywować. Festiwal miał być ważnym narzędziem w realizacji tego zadania. Czy tak się stało? Niezależnie od odmiennych poglądów, licznych dyskusji i kontrowersji towarzyszących werdyktom, trzeba przyznać, że festiwal wpłynął pozytywnie na rozwój zespołów góralskich, które mobilizował do rekonstruowania zapomnianych obrzędów i wprowadzania ich do programów artystycznych.
Dziś zakopiański konkurs jest prestiżową i uznaną imprezą folklorystyczną, nie tylko w kraju, ale i zagranicą. Przez niemal pół wieku uczestniczyło w nim prawie 460 zespołów zagranicznych z ponad 60 krajów oraz około 200 grup polskich.
Krytykowana i kontrowersyjna formuła konkursowa, przetrwała próbę czasu i obecnie przyciąga zespoły z różnych krajów i kontynentów, pragnące stanąć do rywalizacji o najważniejsze trofeum „Złotą Ciupagę”. Ponadto festiwal jest też jednym z najistotniejszych elementów tworzących niepowtarzalny klimat Zakopanego i jego kulturowy krajobraz. To jedyna w swoim rodzaju impreza, a zarazem atrakcyjna propozycja w ofercie turystycznej miasta, która przyciąga rzesze fanów z całej Polski. Turyści przybywają pod Giewont, by z góralami z różnych zakątków świata przeżyć folklorystyczną przygodę.
Ale to nie wszystko niezależnie od poznawczych, promocyjnych i merkantylnych celów, festiwal jest też ważnym wydarzeniem dla samych górali podhalańskich, którzy mogą umacniać swą wspólnotową więź, regionalną tożsamość, przywoływać i wskazywać najbardziej wartościowe elementy swej kultury. Mieszkańcy podhalańskich miejscowości, odrywając się od codziennych obowiązków, mogą spotkać się ze sobą w festiwalowej wiosce, by w niecodziennej atmosferze, przy ognisku i dobiegających z namiotu dźwiękach góralskiej muzyki porozmawiać, pokrzepić się herbatą, zaśpiewać. To drugie oblicze festiwalowego życia, mniej oficjalne i mniej eksponowane, ale równie ciekawe, które toczy się obok konkursowych zmagań.
Wiele imprez towarzyszących Festiwalowi uatrakcyjnia co roku to wielkie święto, proponując szereg atrakcji dla miłośników folkloru, rękodzieła, folkowej muzyki i regionalnej kuchni.
Tutaj zdjęcia – fot. Beata Szkaradzińska
